Kutokwa Na Damu Wakati Wa Ujauzito: Tofauti Ya Hedhi Na Hatari Zake

Kufahamu ukweli kuhusu dalili za hedhi kwa mjamzito ni jambo linalowachanganya na kuwapa wasiwasi mkubwa wanawake wengi wanaotarajia kupata watoto. Ukweli wa kisayansi na kibaolojia uliothibitishwa na wataalamu wa afya ni kwamba, mwanamke hawezi kamwe kupata hedhi yake ya kawaida ya kila mwezi akiwa mjamzito. Hedhi hutokea tu pale yai linapokosa mbegu ya kulirutubisha, hivyo mwili hubomoa ukuta wa ndani wa mfuko wa uzazi na kuutoa nje kama damu ya siku zake. Mwanamke anaposhika mimba, mwili hutoa homoni zinazozuia ukuta huu usibomoke ili uweze kuulinda na kuustawisha ujauzito huo mchanga unaokua. Hata hivyo, baadhi ya wanawake wanaweza kuona damu ikitoka ukeni wakati wa ujauzito wao, hali ambayo inasababishwa na sababu nyingine za kibaolojia zinazohitaji uchunguzi wa haraka wa madaktari ili kuokoa maisha ya kiumbe hicho.

1. Damu inayosababishwa na yai kujipandikiza (Implantation Bleeding): Hii ni sababu inayoongoza kwa wanawake wengi kudhani wamepata hedhi wakati tayari wana ujauzito wa wiki chache sana tumboni mwao. Siku saba hadi kumi na nne baada ya yai kurutubishwa na mbegu ya kiume, husafiri hadi kwenye mfuko wa uzazi na kuanza kuchimba kuta zake laini ili lijishikize kwa ajili ya kuanza kukua. Mchakato huu wa kuchimba na kujipandikiza huvunja mishipa midogo sana ya damu iliyopo kwenye kuta hizo na kusababisha damu kidogo sana yenye rangi ya kahawia au pinki kutoka nje kupitia ukeni. Uvujaji huu wa damu hudumu kwa siku moja au mbili tu na hauna maumivu makali, lakini kutokana na muda wake kuangukia karibu na tarehe ambayo mwanamke alitegemea kupata hedhi yake, husababisha mkanganyiko huu wa kimawazo.

2. Michubuko kwenye shingo ya kizazi (Cervical Changes): Wakati wa ujauzito, mzunguko wa damu unaoelekea kwenye eneo la nyonga na shingo ya kizazi (cervix) huongezeka maradufu ili kusaidia ukuaji wa mtoto. Ongezeko hili la damu huifanya shingo ya kizazi kuwa laini sana, kuvimba kidogo, na kuwa nyepesi sana kupata michubuko na kuvuja damu inayoguswa kwa mbali tu. Mwanamke anaweza kuona matone ya damu pindi anapomaliza kushiriki tendo la ndoa na mwenza wake, au baada ya kufanyiwa uchunguzi wa ukeni (pelvic exam) na daktari wake wa afya ya uzazi kliniki. Hali hii haimaanishi kuwa mtoto yupo hatarini, lakini damu yoyote inayotoka wakati wa ujauzito ni lazima iripotiwe hospitalini ili daktari aweze kuthibitisha usalama wako kwa kufanya uchunguzi wa kina.

3. Ujauzito kutunga nje ya mfuko wa uzazi (Ectopic Pregnancy): Hili ni tatizo kubwa na la dharura sana ambalo huwafanya wanawake kuona damu inayofanana na hedhi lakini inayoambatana na hatari kubwa ya kupoteza maisha. Hali hii hutokea pale yai lililorutubishwa linapokwama na kuanza kukua ndani ya mrija wa fallopian badala ya kuingia ndani ya mfuko wa uzazi kama asili inavyotaka. Mrija unapovutwa na mtoto anayekua, huanza kuvuja damu inayoambatana na maumivu makali sana na ya kuchoma upande mmoja wa tumbo la chini, jambo linaloweza kusababisha mrija kupasuka na kuvuja damu nyingi kwa ndani. Upasuaji wa haraka unahitajika ili kutoa mimba hiyo na kuokoa maisha ya mama kabla hajapoteza fahamu kutokana na ukosefu wa damu mwilini mwake.

4. Dalili za mimba kutaka kutoka (Threatened Miscarriage): Katika miezi mitatu ya mwanzo ya ujauzito, kuona damu inatoka kwa wingi mfano wa ile ya hedhi kunaweza kuashiria kuwa mwili umeanza mchakato wa kukataa kiumbe hicho. Kuharibika kwa mimba kiasili mara nyingi husababishwa na hitilafu kwenye vinasaba vya mtoto (chromosomal abnormalities) vinavyomfanya asiweze kukua na kuwa binadamu kamili mwenye afya. Mwanamke ataanza kuona damu nyekundu inayotoka mfululizo ikiambatana na maumivu ya kusokota kwa tumbo na kiuno kwa nyuma yanayofanana sana na maumivu ya kuanza siku zake (cramps). Kufika hospitalini haraka kunaweza kumpa daktari nafasi ya kutumia dawa za kutuliza misuli au kuongeza homoni za kuzuia mimba hiyo isitoke kama bado iko hai.

5. Maambukizi ya magonjwa ya zinaa au njia ya mkojo: Mwanamke mjamzito anapopata maambukizi ya bakteria kama vile klamidia, kisonono, au ugonjwa wa PID, njia yake ya uzazi hupata michubuko na vidonda vinavyovuja damu kidogo kidogo. Kadhalika, maambukizi makali ya njia ya mkojo (UTI) yanaweza kusababisha kibofu na njia ya mkojo kutoa mkojo uliochanganyikana na damu (hematuria) ambao unaweza kudhaniwa kuwa umetoka ukeni kama hedhi. Maambukizi haya ni hatari sana kwa ujauzito kwani yanaweza kudhoofisha chupa ya maji ya mtoto na kusababisha ipasuke kabla ya wakati, na hivyo kuleta uchungu wa mapema na mtoto njiti. Kutibu magonjwa haya yote haraka sana ni hatua muhimu inayoepusha madhara makubwa kwa kiumbe anayekua ndani yako.

6. Kondo la nyuma kuziba njia au kujitenga: Katika miezi ya mwisho ya ujauzito wako, kuona damu nyingi ni kiashiria cha matatizo makubwa yanayohusisha kondo la nyuma ambalo ni chanzo kikuu cha chakula kwa mtoto. Kondo linaweza kujiweka chini sana na kufunika mlango wa kizazi (Placenta previa), jambo ambalo linasababisha damu nyingi kutoka bila maumivu yoyote kadiri tumbo linavyozidi kutanuka kuelekea chini. Kwa upande mwingine, kondo linaweza kujinasua na kujitenga kutoka kwenye ukuta wa mfuko wa uzazi kabla ya wakati (Placental abruption), hali inayosababisha damu nyingi na maumivu makali sana ya tumbo lisiloachia. Matatizo haya yote mawili yanahitaji mwanamke akimbizwe chumba cha upasuaji haraka sana ili kuokoa maisha yake na mtoto anayeweza kukosa hewa na kufa tumboni.

Dalili zinazoweza kuchanganywa na hedhi kwa mjamzito: Viashiria Vya Kuzingatia

1. Kutokwa na matone ya damu ya kahawia au pinki

Wakati yai linapojipandikiza kwenye ukuta wa mfuko wa uzazi katika wiki za mwanzo, mwanamke anaweza kuona matone machache sana ya damu kwenye chupi yake. Damu hii huwa na rangi tofauti kabisa na damu ya hedhi yako ya kawaida; mara nyingi huwa ni ya pinki au kahawia iliyofifia, na haitoki kwa mtiririko unaohitaji kuvaa pedi kubwa. Ingawa ni jambo la kawaida la kibaolojia linaloonyesha kuanza kwa ujauzito, unapaswa kuendelea kulifuatilia kwa karibu sana ili kuhakikisha kiwango cha damu hiyo hakiongezeki na kugeuka kuwa nyekundu mbichi.

2. Maumivu mepesi ya kusokota kwa tumbo la chini

Kupanuka kwa mfuko wa uzazi na kulegea kwa mishipa inayoushikilia (round ligament pain) husababisha maumivu mepesi sana yanayofanana na yale ya kabla ya kupata hedhi (PMS). Mwanamke atahisi kuvutwa au kusokota kwa mbali kwenye eneo la chini la tumbo au kiunoni, hali ambayo inamfanya ahisi kana kwamba siku zake zinakaribia kuanza muda wowote kuanzia sasa. Tofauti na maumivu ya hatari, maumivu haya ya kutanuka kwa misuli ni ya kawaida na hupotea yenyewe unapopumzika au kubadilisha mkao wako wa kukaa kitandani.

3. Matiti kujaa sana, kuwa mazito na kuuma

Kama ilivyo kwa dalili zinazotangulia hedhi, mabadiliko ya homoni za ujauzito hufanya matiti ya mwanamke kujaa sana, kuwa mazito, na kuuma hata yakiguswa kwa mbali na nguo. Hata hivyo, kwenye ujauzito, mabadiliko haya huambatana na chuchu kuanza kubadilika rangi na kuwa nyeusi zaidi kuliko kawaida kutokana na kuongezeka kwa usambazaji wa damu. Dalili hii ni ishara kuwa mwili wako unafanya maandalizi ya mapema kwa ajili ya kutengeneza maziwa yatakayomlisha mtoto wako mara tu atakapozaliwa duniani miezi tisa ijayo.

4. Uchovu uliokithiri unaokufanya ulale sana

Ingawa baadhi ya wanawake huhisi uchovu wakati wa hedhi zao, uchovu wa ujauzito mchanga unakuwa ni mkubwa sana na usioweza kuelezeka kwa maneno mepesi. Utajikuta ukiishiwa nguvu kabisa katikati ya mchana, kushindwa kufanya kazi zako za ofisini, na kuhitaji kulala masaa mengi kuliko ilivyokuwa kawaida yako hapo zamani. Uchovu huu unatokana na mwili wako kutumia nishati yake yote kujenga kondo la nyuma (placenta) na kutengeneza viungo vipya vya kiumbe anayekua tumboni mwako wakati huo.

5. Kujisikia kichefuchefu na kutapika nyakati za asubuhi

Tofauti kabisa na mzunguko wa kawaida wa hedhi, ujauzito huambatana na hisia kali sana za kichefuchefu (morning sickness) zinazoweza kutokea asubuhi, mchana, au hata usiku mnene. Kupanda kwa haraka kwa homoni ya hCG (Human Chorionic Gonadotropin) kwenye damu yako kunaathiri moja kwa moja kituo cha usagaji chakula na kukufanya uone kichefuchefu pindi unaposikia harufu fulani za vyakula. Dalili hii inathibitisha wazi kuwa haupo kwenye siku zako za mwezi bali umebeba mimba inayokua, na inahitaji ule vyakula vidogo vidogo mara kwa mara ili kupunguza asidi ya tumbo.

6. Kubadilika badilika kwa hisia (Mood Swings)

Kuongezeka kwa kiwango cha homoni za estrogen na progesterone mwilini hufanya ubongo wako ufanye kazi kwa mwendo unaobadilika haraka sana kuliko kawaida yako. Utajikuta unakuwa mwepesi sana wa kulia kwa sababu zisizo na msingi, kupandwa na hasira haraka, au kuhisi wasiwasi mkubwa kuhusu afya ya mtoto na uwezo wako wa kulea. Ingawa dalili hii inafanana na ule msongo wa kabla ya hedhi (PMS), kwenye ujauzito hudumu kwa muda mrefu na inahitaji uelewa mkubwa sana kutoka kwa mwenza wako na watu wanaokuzunguka nyumbani.

7. Kwenda haja ndogo mara kwa mara mchana na usiku

Wanawake wengi wanaotarajia hedhi hawaendi msalani mara kwa mara, lakini mjamzito huanza kupata hitaji kubwa sana la kukojoa kila baada ya muda mfupi. Hali hii inasababishwa na kuongezeka kwa kiasi cha damu mwilini kunakozilazimisha figo zako kuchuja maji mengi zaidi na kuyapeleka kwenye kibofu chako kilichopo chini. Pia, mfuko wa uzazi unapoanza kukua unakandamiza kibofu hicho na kupunguza uwezo wake wa kuhifadhi mkojo mwingi, hivyo kukufanya ushindwe kubana mkojo kwa muda mrefu hata kidogo.

8. Tumbo kujaa gesi na kupata choo kigumu (Constipation)

Homoni ya progesterone ambayo huzalishwa kwa wingi wakati wa ujauzito ina tabia ya kulegeza misuli yote ya mwili ikiwemo misuli ya mfumo wako wa kusaga chakula asilia. Kulegea huku kunapunguza kasi ya chakula kusafiri kwenye utumbo wako, jambo ambalo linasababisha tumbo lako kujaa gesi nyingi, kuvimba, na hatimaye kupata choo kigumu (constipation). Japokuwa gesi inatokea pia wakati wa hedhi, kwenye ujauzito inakuwa endelevu na inahitaji unywe maji mengi sana na kula vyakula vyenye nyuzinyuzi kama papai ili kulainisha mfumo wako.

9. Kubadilika kwa ladha na tamaa ya vyakula vya ajabu

Mjamzito anaweza kuanza kuchukia kabisa vyakula alivyokuwa akivipenda sana zamani na kuanza kutamani vyakula ambavyo hajawahi kuvila katika maisha yake yote yaliyopita. Cravings hizi za kustaajabisha zinaweza kujumuisha kutamani kula udongo, mkaa, au chaki (Pica), hali ambayo inaashiria upungufu mkubwa sana wa madini chuma ndani ya mwili wako unaobeba mtoto. Endapo utajikuta na tamaa hizi zisizo za kawaida zinazoambatana na kuchelewa kwa hedhi yako, unapaswa kufanya kipimo cha mkojo haraka na kumuona daktari wako ili akupe vidonge vya kuongeza damu.

10. Kutokwa na uchafu mweupe na mzito ukeni

Wakati mwili unapojiandaa kuulinda ujauzito dhidi ya maambukizi kutoka nje, shingo ya kizazi huanza kutengeneza ute mweupe, mzito, na unaonata sana unaojulikana kama leukorrhea. Ute huu hufanya kazi kama kizibo cha asili (mucus plug) kinachofunga mlango wa kizazi ili kuzuia bakteria wasiweze kupanda juu na kumdhuru mtoto aliye tumboni mwako. Tofauti na ute wa wakati wa upevu wa yai au hedhi, ute huu hauambatani na muwasho wala harufu mbaya, na unapaswa kuachwa tu kwani ni ulinzi wako na wa mwanao.

Nini cha kufanya unapoona damu au dalili hizi wakati wa ujauzito

Kuona damu au kupata maumivu wakati una ujauzito ni jambo linalohitaji hatua za haraka na za makusudi ili kulinda uhai wako na wa kiumbe kilichopo tumboni. Hapa chini tumekuandalia mbinu sita madhubuti zilizothibitishwa na madaktari wa magonjwa ya wanawake ambazo zitakusaidia kuepuka madhara na kuhakikisha unapata msaada sahihi kwa wakati muafaka.

1. Kufika hospitalini mara moja kupata vipimo vya Ultrasound: Hatua ya kwanza na muhimu zaidi pindi unapoona damu ya aina yoyote ile ni kuacha kila unachokifanya na kukimbilia kituo cha afya chenye uwezo wa kufanya vipimo vya picha (Ultrasound). Daktari atatumia mashine hii kuangalia mapigo ya moyo ya mtoto wako, kuangalia kama kondo la nyuma lipo sehemu salama, na kuthibitisha kama mlango wa kizazi umefungwa vizuri. Uchunguzi huu wa mapema unatoa majibu ya uhakika na kumwezesha daktari kujua kama tatizo lako ni la kawaida au ni dharura inayohitaji matibabu ya dawa za kuzuia mimba kutoka.

2. Kupumzika kikamilifu kitandani (Bed Rest) bila kufanya kazi: Ikiwa daktari amegundua kuwa mlango wako wa kizazi umeanza kulegea au una viashiria vya mimba kutaka kutoka, atakushauri kupumzika kitandani kwa siku kadhaa mfululizo. Kupumzika (Bed rest) kunamaanisha kuepuka kusimama kwa muda mrefu, kutokubeba vitu vizito, kutofanya usafi wa nyumba, na kulala tu ili kupunguza presha inayosukuma chini kwenye nyonga zako. Mbinu hii ya asili inasaidia sana misuli ya kizazi kupata utulivu, kuruhusu damu nyingi kufika kwenye kondo la nyuma, na kumpa mtoto nafasi nzuri ya kujishikiza kwa nguvu kwenye ukuta wa mfuko wa uzazi.

3. Kuepuka kabisa kushiriki tendo la ndoa katika kipindi hiki: Endapo umepata tatizo la kutokwa na damu wakati wa ujauzito, unapaswa kusimamisha mara moja kushiriki tendo la ndoa na mwenza wako hadi pale daktari atakapokuthibitishia kuwa upo salama asilimia mia moja. Msuguano unaotokea wakati wa tendo unaweza kusababisha michubuko zaidi kwenye shingo ya kizazi iliyovimba, au kuchochea mikazo ya misuli (contractions) inayoweza kusukuma mtoto nje kabla ya wakati wake. Ongea na mwenza wako na umpe uelewa wa kutosha kuhusu hali yako ili muweze kulinda afya ya kiumbe chenu mnachokisubiri kwa hamu na amani nyumbani.

4. Kuzingatia unywaji wa maji mengi na lishe bora yenye damu: Kutokwa na damu kunakupunguzia kiasi cha majimaji na madini muhimu mwilini mwako, jambo ambalo linaweza kusababisha presha yako kushuka sana na kukufanya uzimie ghafla. Jenga tabia ya kunywa angalau glasi nane za maji safi na salama kila siku ili kulainisha choo chako na kuepuka kutumia nguvu nyingi wakati wa kujisaidia haja kubwa (constipation) msalani. Vilevile, kula vyakula vyenye madini chuma kwa wingi kama vile maini, maharage, na mboga za majani ili kusaidia mwili wako kutengeneza damu mpya itakayofidia ile uliyopoteza wakati ukivuja.

5. Kuepuka matumizi ya dawa zozote bila ushauri wa daktari wako: Usijaribu kabisa kujitibu mwenyewe nyumbani kwa kumeza dawa za kutuliza maumivu za madukani, kutumia mitishamba ya kienyeji, au kuweka dawa zozote ndani ya uke wako kwa lengo la kusimamisha damu inayotoka. Dawa nyingi zina kemikali zinazoweza kumuathiri mtoto wako moja kwa moja na kusababisha azaliwe na ulemavu wa viungo (teratogenic effects) au hata kumuua tumboni mwako. Mfuate daktari wako wa kliniki, na endapo atagundua una upungufu wa homoni zinazolinda mimba, atakuandikia dawa salama za Progesterone (kama zile za kuweka ukeni au kumeza) zinazosaidia kuimarisha ukuta wa uzazi wako.

6. Kujua kundi lako la damu na kuwa na msaidizi wa dharura: Katika kipindi hiki cha hatari, ni wajibu wako kuwa na kadi ya kliniki inayoonyesha kundi lako la damu (Blood Group) na kujua ni wapi unaweza kupata watu wa kukuchangia damu ikihitajika hospitalini. Tenga pesa za dharura kwa ajili ya usafiri wa haraka, na hakikisha kuna mtu mzima unayeishi naye anayeelewa hali yako na anayeweza kukupeleka hospitalini hata nyakati za usiku wa manane. Kujiandaa vizuri kisaikolojia na kimazingira kunakuepusha na mshtuko unaoweza kuhatarisha maisha yako endapo damu itaanza kutoka kwa wingi na kwa kasi isiyotarajiwa ukiwa umelala.

Hitimisho

Kufikia hapa, tunapaswa kuwa tumeelewa wazi ukweli kwamba dalili za hedhi kwa mjamzito hazipo kibaolojia, na damu yoyote unayoiona ni kiashiria cha mabadiliko mengine ndani ya mwili wako. Iwe ni damu ya kawaida ya yai kujipandikiza au viashiria hatari kama mimba kutunga nje ya kizazi, yote yanahitaji ufike hospitalini kupata uhakika na amani ya moyo. Ikiwa unaona damu inatoka, jinsi ya kuepuka madhara ni kupumzika kitandani na kufuata ushauri wa wataalamu, huku ukiepuka dawa za kienyeji. Matibabu yanategemea chanzo; hivyo daktari wako atakuelekeza nini cha kufanya au kukupa dawa za kulinda mimba endapo inaonyesha dalili za kutoka, ili uhakikishe unajifungua mtoto mwenye afya njema kwa usalama.